اسد الله معطوفى

991

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

گورستان قديمى امامزاده شيخان پس از پشت سر گذاشتن سه راهى فاضل‌آباد و محمدآباد و حركت به سوى مناطق كوهستانى دهنه محمدآباد كتول ، حدود 6 كيلومتر بعد به محوطه امامزاده شيخان و قبرستان تاريخى آن مىرسيم كه در حاشيه جاده واقع شده است . براساس نوشته‌هاى مندرج در « كتابچه وقايع كتول » كه در صحت مطالب آن بايد ترديد نمود ، در اواخر قرن 9 ه بين محمدآباد و امامزاده شيخان ديوار و كل‌بست ( دروازه بزرگى ) وجود داشت . ارتفاع اين ديوار 6 زرع و پهناى آن هم 6 زرع بود ، طوريكه نگهبانان و قراولان به راحتى روى آن در رفت‌وآمد بودند . و نيز نقل مىكند كه پس از اين ديوار روستاهاى متعددى در مسير تا مناطق كوهستانى به چشم مىخوردند . اما شيخان در گذشته به كجا اطلاق مىشد و چرا آن‌را به اين نام مىخواندند . براى پاسخ به اين سؤال ضرورت دارد يك بار ديگر به نام تعدادى از طوايف مهم منطقه كتول در گذشته اشاره‌اى بكنيم . نام تعدادى از طوايف و تيره‌هاى مختلف منطقه كتول را كه در صفحات قبل بدان‌ها اشاره كرديم ، بر روى سنگ مزارهاى گورستان‌هاى تاريخى اين منطقه هم مىتوان ديد ، از جمله : كتول ، كوهى ، الازمنى ، اولاد ايمانى ، اولاد لطفى ، پلنگ ، تجرى ، جافر ( جعفر ) ، دنكوب ( دنگ‌كوب - صاحب آسياب‌هاى آبى ) ، ديلم ، علم‌شاهى ، كشير ، كمشى كتول و شيخ ( شيخى ) . در اين ميان طايفه شيخ يكى از طوايف مطرح اين ناحيه از گذشته تاكنون بوده است كه خود به اعتبارى به چهار تيرهء شيخ ، شيخ نظرى ، عاشورى و هدايتى تقسيم مىشدند . محدوده‌اى كه امروز امامزاده شيخان و قبرستانش بر روى خاك آن واقع گرديده‌اند ، در حقيقت در گذشته « ملك شيخان » بوده است . احتمال اينك اين نام از دو وجه مشتق شده باشد بسيار زياد است : 1 - شيخ خان يا خان شيخ كه مىتوانست بزرگ طايفه شيخ‌ها بوده باشد كه به همراه ايل يا طايفه‌اش در اين محل مسكون بودند . 2 - يا اين محدوده محل سكونت و مكان دفن دو يا چند شيخ بوده است . به هر صورت آنچه مورد نظر نگارنده مىباشد وجود يك گورستان تاريخى با سنگ‌قبرهاى بسيار ارزشمند است كه بدور بقعهء وسط محوطه قرار گرفته‌اند . اين بقعه هم به احتمال زياد متعلق به يكى از خان‌ها يا شخصيت‌هاى متنفذ طايفه شيخ بوده است .